Disequilibrium Macroeconomics (Denge Dışı Makroekonomi), piyasaların her zaman ve hızla "dengeye" (arz ve talebin eşitlendiği noktaya) ulaştığını varsayan geleneksel ekonomik modellere karşı çıkan bir yaklaşımdır.
Klasik ekonomi teorileri, fiyatların ve ücretlerin çok esnek olduğunu ve piyasada bir mal veya iş gücü fazlası (işsizlik) olduğunda fiyatların hemen düşerek dengeyi kuracağını savunur. Denge dışı makroekonomi ise gerçek dünyada işlerin böyle yürümediğini; fiyatların ve ücretlerin "yapışkan" (sticky) olduğunu söyler.
Temel Mantık: Fiyatlar Neden Hemen Uyum Sağlamaz?
Denge dışı makroekonominin (özellikle 1960 ve 70'lerde Robert Barro, Herschel Grossman ve Jean-Pascal Bénassy gibi ekonomistler tarafından geliştirilen) merkezinde şu gerçek yatar: Fiyatlar sinyal görevini tam yapamazsa, miktar ayarlamaları devreye girer.
Ücret Yapışkanlığı: Ekonomik bir kriz çıktığında şirketler çalışanlarının maaşlarını hemen düşüremez (sendikalar, sözleşmeler veya çalışan motivasyonu nedeniyle). Maaşlar düşemediği için şirketler maliyeti azaltmak adına insanları işten çıkarır. Bu da piyasada kalıcı bir "iş gücü arzı fazlasına" yani işsizliğe yol açar.
Kısıtlı Ticaret (Rationing): Fiyatlar denge noktasına gelemediği için piyasada ya kuyruklar (talep fazlası) ya da satılamayan mallar (arz fazlası) oluşur.
Geleneksel Ekonomi vs. Denge Dışı Makroekonomi
Piyasadaki bir tıkanıklığa iki ekolün bakışı arasındaki farkı bir tabloyla özetleyebiliriz:
| Özellik | Geleneksel (Piyasa Dengesi) Modelleri | Denge Dışı Makroekonomi Modelleri |
| Fiyatlar ve Ücretler | Tamamen esnektir, anında değişir. | Yapışkandır, kısa dönemde kolay değişmez. |
| Piyasa Durumu | Her zaman dengededir (Market Clearing). | Genellikle denge dışındadır (Non-Market Clearing). |
| İşsizliğin Nedeni | Genelde isteğe bağlıdır (iş beğenmeme). | Zorunludur; ücretler düşemediği için oluşur. |
| Ekonomik Kararlar | Sadece fiyatlara bakarak verilir. | Hem fiyatlara hem de satın alınabilecek/satılabilecek miktar kısıtlarına bakarak verilir. |
"Etkin Talep" ve Çoğaltan Etkisi
Denge dışı makroekonominin en önemli katkılarından biri, Keynesyen "etkin talep" kavramını matematikselleştirmesidir.
Eğer bir işçi fiyatların/ücretlerin yapışkanlığı yüzünden iş bulamıyorsa, cebinde para yok demektir. Cebinde para olmadığı için mağazalara gidip mal satın alamaz (talebi kısıtlanır). İşçi mal satın alamadığı için bu sefer fabrikalar üretimini azaltır ve daha çok insanı işten çıkarır.
Yani bir piyasadaki denge dışı durum (iş gücü piyasası), zincirleme bir reaksiyonla diğer piyasaları da (mal piyasası) felç eder. Buna ekonomide "genel denge dışı durum" (general disequilibrium) denir.
Her ne kadar 1980'lerden sonra yerini "Yeni Keynesyen" dinamik modellere bıraksa da, denge dışı makroekonomi; kriz dönemlerinde piyasaların neden kendi kendine hızla toparlanamadığını anlamak için hala çok güçlü bir teorik altyapı sunar.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder