"Saltwater and freshwater economics" (Tuzlu Su ve Tatlı Su Ekonomisi), 1970'lerden itibaren ABD makroekonomi dünyasını ikiye bölen entelektüel ve metodolojik ayrımı tanımlamak için kullanılan yarı coğrafi, yarı teorik bir ifadedir.
Bu terim ilk kez 1976 yılında ekonomist Robert E. Hall tarafından, farklı üniversitelerdeki iktisatçıların piyasaya ve devlet müdahalesine olan bakış açılarını esprili bir şekilde ayırt etmek için ortaya atılmıştır.
Aralarındaki temel fark, serbest piyasanın kendi kendini ne kadar sürede dengeleyebileceği ve devletin ekonomiye müdahale edip etmemesi gerektiği noktalarında düğümlenir.
1. Freshwater Economics (Tatlı Su Ekonomisi)
Adını ABD'nin iç kısımlarında, Büyük Göller (Great Lakes) çevresinde yer alan üniversitelerden alır. Entelektüel merkezi Chicago Üniversitesi'dir (diğerleri: Minnesota, Rochester, Carnegie Mellon ve Northwestern).
Teorik Çizgisi: Klasik Ekonomi, Monetarizm, Yeni Klasik Makroekonomi ve Reel Konjonktür Teorisi.
Öncü İsimleri: Milton Friedman, Robert Lucas, Edward Prescott, Thomas Sargent.
Temel İnancı: Serbest piyasa mekanizması mükemmel çalışır. Fiyatlar ve ücretler tamamen esnektir, piyasalar anında dengelenir. Bireyler tamamen rasyoneldir ve geleceği en doğru şekilde öngörürler (Rasyonel Beklentiler).
Devlet ve Politika Görüşü: Hükümetlerin veya merkez bankalarının ekonomiyi ince ayarlarla (faiz indirip bindirerek ya da para basarak) canlandırma çabaları faydasızdır, hatta zararlıdır. Devlet ekonomiye ne kadar az müdahale ederse, sistem o kadar verimli işler.
2. Saltwater Economics (Tuzlu Su Ekonomisi)
Adını ABD'nin Doğu ve Batı kıyılarında (okyanus kenarında) yer alan köklü üniversitelerden alır. Başlıca kaleleri Harvard, MIT, Princeton, Yale ve UC Berkeley'dir.
Teorik Çizgisi: Keynesyen Ekonomi ve Yeni Keynesyen Ekonomi.
Öncü İsimleri: Robert Solow, Paul Samuelson, Stanley Fischer, Joseph Stiglitz, Paul Krugman.
Temel İnancı: Serbest piyasa gerçek dünyada her zaman mükemmel çalışmaz; piyasa başarısızlıkları (tekelleşme, bilgi eksikliği) normaldir. En önemlisi, fiyatlar ve ücretler esnek değil, yapışkandır. Talep düştüğünde fiyatlar hemen inmez, bu da krizlerin uzamasına ve kitlesel işsizliğe yol açar.
Devlet ve Politika Görüşü: Ekonomik durgunluk ve kriz dönemlerinde devletin aktif olarak müdahale etmesi şarttır. Merkez bankaları faiz politikasıyla, hükümetler ise kamu harcamalarıyla (Maliye Politikası) toplam talebi canlandırmalı ve ekonomiyi stabilize etmelidir.
Büyük Karşılaştırma: İki Suyun Farkı
| Özellik | Freshwater (Tatlı Su) | Saltwater (Tuzlu Su) |
| Coğrafi Merkez | İç Bölgeler (Chicago, Minnesota) | Kıyılar (Harvard, MIT, Berkeley) |
| Ekonomik Felsefe | Laissez-faire (Bırakınız yapsınlar / Serbest Piyasa) | Müdahaleci (Keynesyen / Sosyal Piyasa) |
| Fiyatlar ve Ücretler | Tamamen esnektir, anında değişir. | Yapışkandır (Katıdır), yavaş uyum sağlar. |
| Krizlerin Sebebi | Teknolojik şoklar veya devletin yanlış müdahaleleri. | Toplam talep yetersizliği ve piyasa aksaklıkları. |
| İşsizlik Bakışı | Büyük oranda gönüllüdür (Düşük ücreti kabul etmeme). | İstemsizdir (Piyasa kilitlendiği için iş bulamama). |
Savaşın Sonu: Ne Zaman Birleştiler?
1990'ların sonuna gelindiğinde bu iki okul arasındaki "su savaşı" büyük oranda barışla sonuçlandı. İki taraf da birbirinin güçlü yönlerini kabul etti. Tatlı su okulunun matematiksel modelleme titizliği ile tuzlu su okulunun gerçekçi piyasa aksaklıkları (yapışkan fiyatlar) varsayımı birleştirilerek "Yeni Neoklasik Sentez" (New Neoclassical Synthesis) oluşturuldu.
Anki bugün akademik olarak bu keskin ayrım yumuşamış olsa da, politik tartışmalarda (Örn: "Devlet vergi indirmeli mi yoksa daha çok yardım mı dağıtmalı?") bu iki ekolün felsefi izleri hala canlılığını korumaktadır.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder